Gün-esaslı brüt faiz, stopaj kesintisi, net faiz ve bileşik faizin (faizin faizi) tam açıklaması.
Vadeli mevduat faiz hesaplama, hesaba yatırdığınız anaparayı, bankanın verdiği yıllık brüt faiz oranını ve vadeyi (gün ya da ay) kullanarak vade sonunda kazanacağınız faizi ve elinize geçecek net tutarı bulma işlemidir. Türkiye'de vadeli mevduatta faiz genellikle gün esaslı işletilir ve kazanılan brüt faizden kaynağında gelir vergisi stopajı kesilir.
Vadeli mevduat brüt faizi nasıl bulunur?
Kısa cevapBrüt faiz getirisi şu formülle bulunur: Brüt faiz = anapara × yıllık faiz oranı × gün ÷ 365. Örneğin 100.000 ₺, %45 yıllık faiz ve 32 gün için brüt faiz = 100.000 × 0,45 × 32 ÷ 365 ≈ 3.945 ₺'dir. Vadeyi ay girerseniz araç 1 ay = 30 gün varsayar.
- Anapara — hesaba yatırdığınız tutar; faiz bunun üzerinden işler.
- Yıllık brüt faiz oranı — bankanın açıkladığı, stopaj öncesi orandır.
- Gün — vade süresi; yıllık oran 365'e bölünüp gün sayısıyla çarpılır.
Stopaj ve net faiz: elinize ne geçer?
Kısa cevapBrüt faizden gelir vergisi stopajı (varsayılan %15) kaynağında kesilir: Net faiz = brüt faiz − (brüt faiz × stopaj). %15 stopajda net, brüt faizin %85'idir. Vade sonunda hesabınıza geçen tutar = anapara + net faiz. Stopaj kaynakta kesildiği için ayrıca beyanname gerekmez.
Stopaj oranı sabit değildir: TL vadeli hesaplarda vadeye göre indirimli oranlar uygulanabildiği gibi, oranlar zaman zaman güncellenir. Bu yüzden araçta stopajı "Gelişmiş ayarlar" altından değiştirebilirsiniz; kesin net getiri için bankanızın uyguladığı güncel oranı esas alın.
Bileşik faiz nedir, neden önemli?
Kısa cevapBileşik faiz, kazanılan faizin anaparaya eklenip bir sonraki dönemde onun da faiz getirmesidir — yani "faizin faizi". Gelecek değer: FV = P × (1 + r/n)^(n×t). Burada P anapara, r yıllık faiz, n yılda bileşikleme sayısı, t yıl sayısıdır. Vade uzadıkça ve bileşikleme sıklaştıkça getiri üstel biçimde büyür.
Vadeli mevduatınızı her vade sonunda faiziyle birlikte yeniden vadeye bağlarsanız (temdit), pratikte bileşik faiz işlemeye başlar. "Bileşik faiz" sekmesi tam da bunu modeller: aylık, üç aylık veya yıllık bileşiklemeyle uzun vadeli birikiminizin nasıl büyüdüğünü yıl yıl gösterir; isterseniz her döneme düzenli katkı da ekleyebilirsiniz.
Basit faiz ile bileşik faiz arasındaki fark
Kısa cevapBasit faiz yalnızca ilk anapara üzerinden işler ve doğrusal artar: Değer = P × (1 + r × t). Bileşik faizde faiz anaparaya eklenip üzerinden tekrar faiz işler: Değer = P × (1 + r)^t. Kısa vadede fark küçüktür; ama 100.000 ₺ %45 faizle 5 yılda basit faizle 325.000 ₺ olurken bileşik faizle 640.973 ₺'ye ulaşır. Fark 315.973 ₺'dir.
Enflasyona karşı reel getiri
Kısa cevapNominal getiri, paranızın rakamsal artışıdır; reel getiri ise enflasyon arındırıldıktan sonra alım gücünüzün gerçek değişimidir. Reel getiri ≈ ((1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon)) − 1. "Gelişmiş ayarlar" altına yıllık enflasyonu girerseniz araç, net getirinizi enflasyona göre reel olarak da hesaplar.