Temel bilgi
Yayın: 14 Temmuz 2026
7 dk okuma
Hicri Takvim Nedir, Nasıl Hesaplanır?
"Bugün hicri kaç?" ya da "hicri yıl neden 354 gün?" sorularının cevabı, Ay'a dayalı bir takvim sisteminde yatıyor. Bu rehberde hicri takvimin ne olduğunu, tarihçesini ve bir hicri tarihin aritmetik yöntemle — gözlem değil matematik kullanılarak — nasıl hesaplandığını adım adım anlatıyoruz.
Hicri takvim nedir?
Kısa cevap
Hicri takvim, Ay'ın hareketlerine dayanan ve Hz. Peygamber'in Mekke'den Medine'ye hicretini (miladi 622) başlangıç kabul eden bir takvimdir. 12 aydan oluşur, her ay 29 veya 30 gün sürer, yıl toplam 354-355 gündür. İslam dünyasında Ramazan, bayramlar ve kandiller gibi dinî günlerin belirlenmesinde kullanılır.
Hicri takvim, güneş yılına değil ay evrelerine (kameri aya) dayandığı için miladi takvimden yaklaşık 11 gün daha kısadır. Bu da hicri ayların miladi takvime göre her yıl geriye kaymasına yol açar. Kendi doğum tarihinizin veya bugünün hicri karşılığını görmek için hicri-miladi çeviriciyi kullanabilirsiniz.
Hicri takvimin başlangıcı ve tarihçesi
Kısa cevap
Hicri takvim, Halife Ömer bin Hattab döneminde (miladi 638) resmî takvim olarak benimsenmiştir. Başlangıç noktası olarak Hz. Peygamber'in Mekke'den Medine'ye hicret ettiği yılın Muharrem ayının ilk günü (miladi 16 Temmuz 622) seçilmiştir.
O döneme kadar Araplar arasında farklı takvim ve tarihleme yöntemleri kullanılıyordu. Devlet yazışmalarında ve vergi kayıtlarında birlik sağlamak amacıyla, sahabenin görüşüyle hicret olayı başlangıç kabul edilmiş ve bu tarihten sonraki yıllar "hicri" olarak numaralandırılmaya başlanmıştır. Bugün hâlâ dinî takvim olarak dünya genelinde kullanılmaktadır.
Jülyen gün sayısı (Julian Day) nedir? Takvimlerden bağımsız, milattan önceki bir referans noktasından itibaren sürekli artan bir gün sayacıdır. Farklı takvimler (miladi, hicri, Rumi) arasında dönüşüm yaparken ortak bir "köprü" görevi görür — bu yüzden hicri-miladi çevirisinde ilk adım her zaman Jülyen gün sayısını bulmaktır.
Hicri tarih nasıl hesaplanır? (aritmetik yöntem)
Kısa cevap
Aritmetik (tabular) yöntemde hicri tarih, gökyüzü gözlemine bakılmadan matematiksel bir kuralla hesaplanır. Önce miladi tarih Jülyen gün sayısına çevrilir; bu sayıdan hicri takvimin başlangıç günü çıkarılır ve kalan gün sayısı, 30 yıllık artık yıl döngüsüne göre hicri yıl, ay ve güne dönüştürülür.
Bu araç, dünya genelinde yazılım ve takvim uygulamalarında en yaygın kullanılan aritmetik varyant olan Kuwaiti (islamic-civil) yöntemini kullanır. İşleyiş dört adımdan oluşur:
- Jülyen gün sayısını bul: Miladi gün-ay-yıl, standart bir takvim formülüyle sürekli artan bir gün sayısına (JD) çevrilir.
- Hicri epoktan farkı hesapla: JD'den hicri takvimin başlangıcı (16 Temmuz 622) çıkarılarak geçen toplam gün sayısı bulunur.
- 30 yıllık döngüyü uygula: Geçen gün sayısı, bir döngünün toplam uzunluğu olan 10.631 güne bölünerek tam döngü sayısı ve kalan gün elde edilir.
- Yıl, ay ve günü çöz: Kalan gün, hicri ayların sabit 30-29 gün desenine göre sırayla düşülerek hicri yıl, ay ve gün bulunur.
Ters yönde (hicriden miladiye) de aynı köprü tersine kullanılır: hicri yıl-ay-gün önce Jülyen gün sayısına, oradan da miladi takvime çevrilir. Bu sayede iki yönlü dönüşüm tek bir tutarlı algoritmayla yapılabilir.
Hicri takvimde 30 yıllık artık yıl döngüsü
Kısa cevap
Aritmetik hicri takvimde normal yıl 354 gün, artık yıl 355 gündür. 30 hicri yıllık bir döngüde 11 artık yıl bulunur; bu yıllarda son ay olan Zilhicce 29 yerine 30 gün çeker. Ortalama hicri yıl uzunluğu yaklaşık 354,367 gündür.
Hangi yılların artık olduğu sabit bir listeyle belirlenir. Kuwaiti yönteminde 30 yıllık döngü içinde şu yıllar artıktır:
30 yıllık hicri döngüde artık yıllar (Kuwaiti / islamic-civil)
| Döngü içi yıl no | Tür | Zilhicce uzunluğu |
|---|
| 2, 5, 7, 10, 13, 16, 18, 21, 24, 26, 29 | Artık yıl (11 adet) | 30 gün |
| Diğer 19 yıl | Normal yıl | 29 gün |
Toplam döngü uzunluğu: 19 × 354 + 11 × 355 = 10.631 gün (30 hicri yıl).
Benzersiz içgörü
30 yıllık döngü tam olarak 10.631 gün sürer. Bu, ortalama hicri yılın (10.631 ÷ 30 = 354,3667 gün) miladi güneş yılından (365,2425 gün) yaklaşık 10,88 gün kısa olduğu anlamına gelir. Bu fark her yıl birikir; yaklaşık 33,6 miladi yılda bir, hicri takvim miladiye göre bir yıl daha "kazanır" — iki takvim arasındaki sayısal fark bu yüzden sabit kalmaz.
Kendi tarihini hicriye çevir
Doğum tarihini veya herhangi bir miladi günü yaz; hicri karşılığını, haftanın gününü ve Rumi karşılığını saniyede gör.
Hicri-Miladi Çeviriciyi Aç →
Hicri ayların adları ve gün sayıları
Kısa cevap
Hicri yılın 12 ayı sırasıyla Muharrem, Safer, Rebiülevvel, Rebiülahir, Cemaziyelevvel, Cemaziyelahir, Recep, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade ve Zilhicce'dir. Tek numaralı aylar 30 gün, çift numaralı aylar 29 gün çeker (Zilhicce artık yıllarda 30 güne çıkar).
Hicri (kameri) ayların adları — mor satırlar haram (mübarek) aylardır
| # | Ay adı | Gün |
|---|
| 1 | Muharrem | 30 |
| 2 | Safer | 29 |
| 3 | Rebiülevvel | 30 |
| 4 | Rebiülahir | 29 |
| 5 | Cemaziyelevvel | 30 |
| 6 | Cemaziyelahir | 29 |
| 7 | Recep | 30 |
| 8 | Şaban | 29 |
| 9 | Ramazan | 30 |
| 10 | Şevval | 29 |
| 11 | Zilkade | 30 |
| 12 | Zilhicce | 29 / 30* |
*Zilhicce, 30 yıllık döngünün artık yıllarında 30 gün çeker. Muharrem, Recep, Zilkade ve Zilhicce "haram aylar" (savaşın yasak olduğu mübarek aylar) olarak bilinir.
Bu ay uzunluklarının aritmetik olarak sabit olması, aracın hicri ay bilgisi mini aracında bir hicri ayın hangi miladi tarih aralığına denk geldiğini anında hesaplamasını sağlar. Gözleme dayalı takvimlerde ise bu uzunluk, hilalin görülüp görülmediğine göre ayda bir gün değişebilir.
Aritmetik takvim vs gözlemsel (rüyet) takvim
Aritmetik (tabular) hicri takvim ile resmî dinî ilanlarda kullanılan rüyet (gözlem) takvimi arasında önemli bir fark vardır. Aritmetik takvim, yukarıda anlatılan sabit 30-29 gün deseniyle her zaman aynı sonucu verir ve ileriye veya geriye dönük hesaplama yapılabilir. Rüyet takvimi ise her ayın başlangıcını, bir önceki ayın 29. gününün akşamında hilalin gökyüzünde görülüp görülmediğine göre belirler; hava koşulları ve coğrafi konum sonucu etkileyebilir. Bu yüzden bu araçla hesaplanan tarihler, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî ilanından bir gün öne veya arkaya kayabilir.
Sık sorulan sorular
Hicri takvim nedir?
Ay'ın hareketlerine dayanan, Hz. Peygamber'in hicretini (miladi 622) başlangıç kabul eden 12 aylık bir takvimdir. Yıl 354-355 gün sürer ve İslam dünyasında dinî günlerin belirlenmesinde kullanılır.
Hicri takvim ne zaman başladı?
Halife Ömer bin Hattab döneminde miladi 638 yılında resmî olarak kabul edildi. Başlangıç noktası, Hz. Peygamber'in Mekke'den Medine'ye hicret ettiği yılın Muharrem ayının ilk günüdür (miladi 16 Temmuz 622).
Hicri yıl kaç gün sürer?
Aritmetik takvimde normal yıl 354 gün, artık yıl 355 gündür. 30 yıllık döngüde 11 artık yıl bulunur. Ortalama hicri yıl yaklaşık 354,367 gündür — miladi yıldan (365,2425 gün) yaklaşık 11 gün kısadır.
Hicri ay nasıl hesaplanır?
Aritmetik yöntemde tek numaralı aylar 30, çift numaralı aylar 29 gün olarak sabit kabul edilir (Zilhicce artık yıllarda 30 gün). Miladiden hicriye geçişte önce Jülyen gün sayısı hesaplanır, sonra bu sayı hicri gün sayacına dönüştürülür.
Aritmetik takvim ile rüyet takvimi arasındaki fark nedir?
Aritmetik takvim sabit bir matematik kuralına göre hesap yapar ve her zaman aynı sonucu üretir. Rüyet takvimi ise ayın başlangıcını hilalin gözlemlenmesine göre belirler; bu yüzden resmî ilanlar aritmetik sonuçtan bir gün farklı olabilir.
Hicri takvimde artık yıl nasıl belirlenir?
Kuwaiti / islamic-civil yönteminde 30 yıllık döngüde 2, 5, 7, 10, 13, 16, 18, 21, 24, 26 ve 29. yıllar artık kabul edilir; bu yıllarda Zilhicce 30 gün çeker. Toplamda 30 yılda 11 artık yıl bulunur.
Metodoloji & kaynaklar. Bu yazıdaki hesaplama adımları ve tablo, BirAraçta'nın kendi açık hicri-miladi çevirme motoruyla aynı Kuwaiti / islamic-civil aritmetik yöntemini anlatır: miladi tarih Jülyen gün sayısına çevrilir, ardından 30 yıllık artık döngüsü (10.631 gün) uygulanarak hicri yıl, ay ve gün bulunur. Aritmetik sonuç, hilal gözlemine dayalı resmî ilandan ±1 gün farklı olabilir. Son güncelleme: 14 Temmuz 2026. Resmî dinî takvim için Diyanet İşleri Başkanlığı kaynak alınmalıdır.