Türkçe Karakterleri URL İçin Temizleme Kuralları

Sitenizin adresinde %C5%9F veya %C4%B0 gibi tuhaf kodlar gördünüz mü? Bu, temizlenmemiş bir Türkçe karakterin tarayıcı tarafından otomatik kodlanmasıdır. Bu rehberde ç, ğ, ı, ö, ş, ü ve İ harflerinin URL için nasıl doğru biçimde ASCII'ye çevrileceğini, en sık yapılan hataları ve kod örneğini adım adım anlatıyoruz.

Türkçe karakterler URL'de neden sorun çıkarır?

Bu dönüşümü elle yapmak yerine slug oluşturucu aracını kullanarak herhangi bir Türkçe başlığı anında temizleyebilirsiniz. Ancak arka planda ne olduğunu bilmek, özellikle kendi CMS'inizde veya kodunuzda slug ürettiğinizde hataları önler.

Tam dönüşüm tablosu: 7 Türkçe karakter → ASCII

Aşağıdaki tablo, büyük ve küçük harf ayrımını da göstererek tam eşlemeyi listeler:

Kaynak: Türk Dil Kurumu Türkçe alfabesi + Unicode karakter tablosu.

Türkçe karakter temizlenmezse ne olur?

Başlık: "İstanbul'da Gezilecek Yerler!" — iki sonucu doğrudan aracı deneyerek de karşılaştırabilirsiniz.

Adım adım temizleme kuralları

Doğru bir Türkçe karakter temizleme işlemi, sırasıyla şu adımları izler:

1. Karakter eşleme tablosunu uygula: ç,ğ,ı,ö,ş,ü,İ,I karakterlerini yukarıdaki sabit tabloya göre ASCII'ye çevir.
2. Unicode NFD normalizasyonu ile güvenlik ağı ekle: İspanyolca, Fransızca, Almanca gibi diğer dillerden gelen aksanlı harfleri (é, ñ, ä) de yakalamak için metni NFD (Canonical Decomposition) ile ayrıştırıp kalan aksan işaretlerini kaldır.
3. Küçük harfe çevir: Tüm metni küçük harfe indir.
4. Boşlukları ayırıcıyla değiştir: Boşluk ve kalan özel karakterleri seçilen ayırıcıyla (genelde tire) değiştir.
5. Kalan özel karakterleri temizle: Nokta, virgül, parantez, ünlem, emoji gibi alfasayısal olmayan her şeyi kaldır.
6. Ardışık ayırıcıları teke indir: "--" gibi art arda gelen tireleri tek tireye indir.
7. Baş ve son ayırıcıları kırp: Slug'ın başında veya sonunda kalan tireyi temizle.

Yaygın temizleme hataları

• Yalnızca küçük harfe çevirip Türkçe karakteri bırakmak: Tarayıcı bunları kendi başına percent-encoding'e çevirir.
• İ/I harflerini toLowerCase()'a bırakmak: Locale'e bağlı, tutarsız sonuçlar üretebilir.
• NFD normalizasyonunu atlamak: Türkçe dışı dillerdeki aksanlı harfler (é, ñ, ä) gözden kaçar.
• Ardışık ayırıcıları temizlememek: "İstanbul -- Ankara" gibi girişlerden çift tire (--) sızabilir.
• Kelimeyi ortadan kesmek: Maksimum uzunluk uygularken kelime sınırını değil karakter sayısını esas almak, "kahve-makinesi" yerine "kahve-makine" gibi kırık sonuçlar üretir.

Kod örneğiyle: JavaScript'te Türkçe karakter temizleme

Yukarıdaki tüm adımları uygulayan, tarayıcıda çalışan basitleştirilmiş bir JavaScript örneği aşağıdadır. Bu, bu aracın kullandığı motorun sadeleştirilmiş halidir:

const CHAR_MAP = {
  'ç':'c','Ç':'c','ğ':'g','Ğ':'g',
  'ı':'i','İ':'i','I':'i',
  'ö':'o','Ö':'o','ş':'s','Ş':'s',
  'ü':'u','Ü':'u'
};

function slugify(text) {
  let s = String(text).replace(/[çÇğĞıİIöÖşŞüÜ]/g, ch => CHAR_MAP[ch]);
  s = s.normalize('NFD').replace(/[̀-ͯ]/g, ''); // güvenlik ağı
  s = s.toLowerCase();
  s = s.replace(/[^a-z0-9]+/g, '-');   // boşluk/özel karakter -> tire
  s = s.replace(/-+/g, '-');            // ardışık tireleri indir
  s = s.replace(/^-|-$/g, '');          // baş/son tireyi kırp
  return s;
}

slugify("İstanbul'da Gezilecek Yerler!");
// -> "istanbulda-gezilecek-yerler"

Bu kod, önce sabit eşleme tablosunu uygular (İ/I tuzağını önler), sonra NFD normalizasyonunu diğer diller için güvenlik ağı olarak kullanır.

Sık sorulan sorular