🧰 BirAraçtaTüm Araçlar →
DOĞRU · TERS · BİLEŞİK ORANTI

Oran orantı hesaplama

Doğru ve ters orantıda boş bırakılan dördüncü değeri çapraz çarpımla bul; bileşik orantı, oran sadeleştirme, ölçek/harita ve karışım oranını adım adım çözümle hesapla.

Kısa cevapOran orantı hesaplama, iki oranın eşitliğinden (A/B = C/D) boş bırakılan dördüncü değeri bulma işlemidir. Doğru orantıda çapraz çarpım yapılır: A×D = B×C. Ters orantıda çarpımlar eşittir: A×B = C×D. Dört kutudan birini boş bırakmanız yeterli; araç sonucu adım adım gösterir.
Doğru orantı A/B=C/D Ters orantı A×B=C×D Adım adım çözüm Güncelleme: 14 Tem 2026

Orantıyı kur: A / B = C / D. Bilmek istediğin kutuyu boş bırak (ya da ? yaz); diğer üçünü doldur.

=

Ters orantıda çarpımlar eşittir: A × B = C × D. Bilmek istediğin kutuyu boş bırak; diğer üçünü doldur. (Ör. işçi–gün, hız–süre.)

×
=
×

Bir sonuç birden çok etkene bağlıysa kullan. Her etken için eski → yeni değeri ve ilişki türünü (doğru/ters) gir; bilinen sonuçtan yeni sonucu bulur.

EtkenEskiYeniİlişki

Bir oranı en sade haline indir ve yüzde, ondalık, kesir karşılığını gör. Terimleri : veya / ile ayır (2 ya da 3 terim).

Ondalıklı da yazabilirsin: 1,5 : 2 gibi.
A/B = C/DDoğru orantı
A×B = C×DTers orantı
A×D = B×CÇapraz çarpım
φ ≈ 1,618Altın oran
⚙️ Not: Tüm hesaplamalar tarayıcında, algoritmik ve kesin olarak yapılır — sunucuya veri gönderilmez. Doğru orantıda çapraz çarpım (A×D = B×C), ters orantıda çarpım eşitliği (A×B = C×D) kullanılır. Çok büyük ya da çok küçük ondalıklarda sonuç en çok 6 basamağa yuvarlanarak gösterilir. Sıfıra bölme veya eksik/çok girdi durumunda araç seni uyarır.

Oran orantı nedir, nasıl hesaplanır?

Doğru orantı, ters orantı, bileşik orantı, çapraz çarpım ve dördüncü orantılının tam açıklaması — gerçek hayattan örneklerle.

Oran, aynı türden iki çokluğun birbirine bölünmesiyle elde edilen karşılaştırmadır ve a : b ya da a/b biçiminde yazılır. Orantı ise iki oranın eşitliğidir: a/b = c/d. Bu eşitlikte bilinen üç terimden dördüncüsünü bulma işlemine oran orantı hesaplama denir. Bu araç hesabı hem doğru hem ters hem de bileşik orantıda yapar; üstelik her adımı çözümüyle gösterir.

Doğru orantı nasıl hesaplanır? (çapraz çarpım)

Kısa cevapDoğru orantıda iki oran eşittir: A/B = C/D. Bilinmeyeni bulmak için çapraz çarpım yapılır: A × D = B × C. Sonra bilinmeyen yalnız bırakılır. Örn. D bilinmiyorsa D = (B × C) / A. İki çokluk birlikte artıp birlikte azalıyorsa ilişki doğru orantılıdır.
  • Örnek: 2 kg elma 100 TL ise 5 kg kaç TL? → 2/100 = 5/x → x = (100 × 5) / 2 = 250 TL.
  • Oran sabiti (k): Doğru orantıda A/B = C/D = k'dır; k, birim başına düşen değeri verir (bu örnekte 1 kg = 50 TL).
  • Hız–yol (sabit sürede), işçi–üretim, tarif ölçekleme doğru orantıya örnektir.

Ters orantı nedir? Örnekle

Kısa cevapTers orantıda bir çokluk artarken diğeri aynı oranda azalır; çarpımları sabittir: A × B = C × D. Örn. bir işi 6 işçi 12 günde bitiriyorsa, 8 işçi kaç günde bitirir? 6 × 12 = 8 × x → x = 72 / 8 = 9 gün. İşçi arttıkça süre kısalır.

Ters orantının en sık karıştırıldığı nokta çapraz çarpımdır: ters orantıda çapraz çarpım yapılmaz, doğrudan karşılıklı çarpımlar eşitlenir. Musluk–doldurma süresi, hız–varış süresi, işçi–gün problemleri ters orantıya girer.

Dördüncü orantılı nedir?

Kısa cevapDördüncü orantılı, A/B = C/D orantısında bilinen üç terimden hesaplanan dördüncü terimdir. Hangi terim boşsa ona göre formül değişir: A=(B×C)/D, B=(A×D)/C, C=(A×D)/B, D=(B×C)/A. Bu araçta ilgili kutuyu boş bırakmanız yeterlidir.

Bileşik orantı nasıl çözülür?

Kısa cevapBileşik orantıda sonuç birden çok etkene bağlıdır. Her etken için oranı çarparsınız: doğru orantılı etkende yeni/eski, ters orantılı etkende eski/yeni. Örn. 4 işçi 6 saatte 120 parça üretiyorsa, 6 işçi 8 saatte: 120 × (6/4) × (8/6) = 240 parça.

"Bileşik orantı" sekmesinde her etkenin eski–yeni değerini ve doğru/ters ilişkisini seçersiniz; araç çarpanları tek tek gösterip yeni sonucu bulur. İşçi–gün–üretim ve maliyet problemlerinin çoğu bu yolla çözülür.

Gerçek hayat oran orantı örnekleri

Sık karşılaşılan problemler, hangi orantı türüne girdiği ve çözümü. Kendi sayılarınızla denemek için yukarıdaki hesaplayıcıyı kullanın.

Örnek problemler ve çözüm yolları
ProblemTürÇözüm
2 kg elma 100 ₺ ise 5 kg kaç ₺?Doğru2/100=5/x → 250 ₺
3 kalem 45 ₺ ise 7 kalem?Doğru3/45=7/x → 105 ₺
80 km/sa hızla 3 saatte kaç km?Doğru1/80=3/x → 240 km
6 işçi bir işi 12 günde bitirir, 8 işçi?Ters6×12=8×x → 9 gün
4 musluk havuzu 3 saatte doldurur, 6 musluk?Ters4×3=6×x → 2 saat
120 km/sa ile 2 saat; 80 km/sa ile?Ters120×2=80×x → 3 saat
4 işçi 6 saatte 120 parça; 6 işçi 8 saatte?Bileşik120×(6/4)×(8/6) → 240 parça

Popüler hesaplamalar

İlgili hesaplayıcılar: ölçek, karışım & altın oran

Oranın günlük kullanımdaki üç yaygın biçimi: harita ölçeği, bir tutarı orana göre paylaştırma ve altın oran. Hepsi tarayıcında, anında hesaplanır.

🗺️Ölçek / harita oranı
Ölçek 1 : N ise gerçek mesafe = harita mesafesi × N. İki yönde de hesaplar.
🧪Karışım / paylaştırma
Bir toplamı verilen orana göre böl. Ör. 6.000 ₺'yi 2 : 3 : 5 oranında paylaştır.
🌀Altın oran (φ)
Bir uzunluğu altın orana (φ ≈ 1,618) göre uzun ve kısa parçaya böler.

Referans tabloları & formüller

Alıntılanabilir hızlı başvuru: orantı türleri ve formülleri, yaygın harita ölçekleri, oran–yüzde–ondalık dönüşümü ve altın oran değerleri.

Orantı türleri ve temel formülleri
TürTanımFormül
Doğru orantıBiri artarken diğeri artarA/B = C/D
Çapraz çarpımDoğru orantının çözümüA×D = B×C
Ters orantıBiri artarken diğeri azalırA×B = C×D
Bileşik orantıSonuç birden çok etkene bağlıYeni = Eski × Π(oran)
Oran sabiti (k)Doğru orantıda sabitk = A/B = C/D
Yaygın harita ölçekleri — haritadaki 1 cm gerçekte ne kadar?
Ölçek (1 : N)1 cm karşılığıKullanım
1 : 1.00010 mKadastro / imar planı
1 : 25.000250 mTopografya haritası
1 : 100.0001 kmBölge haritası
1 : 500.0005 kmİl / karayolu haritası
1 : 1.000.00010 kmÜlke haritası

Gerçek mesafe = harita mesafesi (cm) × N. 1 km = 100.000 cm olduğundan büyük ölçekler km cinsinden sadeleşir.

Oran → kesir → ondalık → yüzde dönüşümü (a : b içinde a'nın payı)
Oran (a:b)Kesir a/(a+b)OndalıkYüzde
1 : 41/50,20%20
1 : 31/40,25%25
1 : 11/20,50%50
2 : 32/50,40%40
3 : 13/40,75%75
16 : 916/250,64%64

"Sadeleştir & Dönüştür" sekmesi bu dönüşümleri her oran için otomatik yapar.

Altın oran (φ) değerleri
BüyüklükDeğer
φ (altın oran)1,6180339887…
1/φ0,6180339887…
Uzun parça payı%61,8
Kısa parça payı%38,2
φ²2,6180339887…

Bir doğru parçası altın orana bölündüğünde uzun/kısa = bütün/uzun = φ olur. Sanat, mimari ve tasarımda estetik oran olarak kullanılır.

Oran orantı terimleri sözlüğü

En sık geçen kavramların kısa tanımları.

OranAynı türden iki çokluğun bölümü; a : b veya a/b biçiminde yazılır. Birimsizdir.
Orantıİki oranın eşitliği: a/b = c/d. Terimlerine orantı terimleri denir.
Doğru orantıİki çokluk birlikte artıp birlikte azalır; oranları sabittir (k).
Ters orantıBiri artarken diğeri azalır; çarpımları sabittir (A×B = C×D).
Çapraz çarpıma/b = c/d'de a×d = b×c eşitliği; doğru orantının çözüm yöntemi.
Dördüncü orantılıBilinen üç terimden hesaplanan dördüncü terim.
Oran sabiti (k)Doğru orantıda oranların ortak değeri; birim başına düşen miktar.
Bileşik orantıBir sonucun birden fazla büyüklüğe aynı anda orantılı olması.
ÖlçekHarita/model uzunluğunun gerçek uzunluğa oranı; 1 : N ile gösterilir.
Altın oran (φ)Yaklaşık 1,618 olan özel oran; uzun/kısa = bütün/uzun eşitliğini sağlar.

Derinlemesine rehberler

En çok merak edilen oran orantı sorularına ayrıntılı yanıtlar.

Doğru orantı mı ters orantı mı? Nasıl ayırt ederim?

Kural basit: iki çokluktan biri artınca diğeri de artıyorsa doğru, biri artınca diğeri azalıyorsa ters orantı vardır. "Daha fazla işçi → daha az süre" cümlesindeki gibi zıt yönlü ilişkiler ters orantıdır. "Daha fazla kilo → daha fazla fiyat" gibi aynı yönlü ilişkiler doğru orantıdır.

Pratik ipucu: problemi kurarken kendinize "birini iki katına çıkarsam diğeri iki katına mı çıkar (doğru), yarıya mı iner (ters)?" diye sorun. Doğru orantıda çapraz çarpım, ters orantıda karşılıklı çarpımların eşitliği kullanılır.

Çapraz çarpım neden işe yarar?

a/b = c/d eşitliğinin her iki tarafını da b × d ile çarparsanız paydalar sadeleşir ve geriye a × d = b × c kalır. Yani çapraz çarpım, kesirli denklemi paydalardan kurtarıp tek adımda çözülebilir hale getiren bir kısayoldur.

Bu yüzden çapraz çarpım yalnızca iki oranın eşitliğinde (doğru orantı) geçerlidir. Ters orantıda oranlar eşit değildir; orada doğrudan A×B = C×D yazılır.

Bir tutarı orana göre nasıl paylaştırırım?

Toplamı, oran terimlerinin toplamına bölüp bir birim payını bulursunuz, sonra her terimle çarparsınız. Örneğin 6.000 ₺'yi 2 : 3 : 5 oranında paylaştırmak için: toplam pay = 2+3+5 = 10; bir pay = 6.000 / 10 = 600 ₺. Paylar sırasıyla 1.200 ₺, 1.800 ₺ ve 3.000 ₺ olur.

Yukarıdaki "Karışım / paylaştırma" aracına toplamı ve oranı yazmanız yeterli; araç her payı ve yüzdesini otomatik verir. Miras, kâr paylaşımı ve karışım problemleri bu yöntemle çözülür.

Bu hesaplayıcıyı sitene ekle

Aşağıdaki kodu kendi sitene yapıştırarak oran orantı hesaplayıcısını ücretsiz gömebilirsin.

<iframe src="https://biraracta.com/oran-oranti-hesaplama/?mod=dogru&a=2&b=100&c=5&d=x"
  width="100%" height="640" style="border:0;border-radius:14px"
  title="Oran Orantı Hesaplama" loading="lazy"></iframe>

Sık sorulan sorular

Orantı nasıl hesaplanır?
Orantı, iki oranın eşitliğidir: A/B = C/D. Bilinen üç değeri yerine koyup dördüncüyü bulmak için çapraz çarpım yapılır: A × D = B × C. Bilinmeyeni yalnız bırakacak şekilde bölersiniz; örn. D bilinmiyorsa D = (B × C) / A. Ters orantıda ise çarpımlar eşittir: A × B = C × D.
Doğru orantı nedir?
Doğru orantı, iki büyüklükten biri artarken diğerinin de aynı oranda arttığı ilişkidir; oranları sabittir (A/B = C/D = k). Örneğin 2 kg elma 100 ₺ ise 4 kg elma 200 ₺'dir. Kg ile fiyat doğru orantılıdır.
Ters orantı örneği nedir?
Ters orantıda bir büyüklük artarken diğeri azalır; çarpımları sabittir (A × B = C × D). Örnek: bir işi 6 işçi 12 günde bitiriyorsa, 8 işçi kaç günde bitirir? 6 × 12 = 8 × D → D = 72 / 8 = 9 gün.
Çapraz çarpım nasıl yapılır?
A/B = C/D orantısında çapraz çarpım, birbirini çaprazlayan terimlerin çarpımıdır: A × D = B × C. Bu eşitlikten bilinmeyen terim yalnız bırakılarak bulunur. Çapraz çarpım yalnızca doğru orantı için (iki oranın eşitliğinde) geçerlidir.
Dördüncü orantılı nasıl bulunur?
Dördüncü orantılı, A/B = C/D'de bilinen üç terimden hesaplanan dördüncü terimdir. Hangi terim boşsa formül ona göredir: A=(B×C)/D, B=(A×D)/C, C=(A×D)/B, D=(B×C)/A. Bu araçta ilgili kutuyu boş bırakmanız (ya da ? yazmanız) yeterlidir.
Bileşik orantı nedir?
Bileşik orantıda sonuç birden fazla büyüklüğe aynı anda bağlıdır. Her etken için oranı çarparsınız: doğru orantılıda yeni/eski, ters orantılıda eski/yeni. Örn. 4 işçi 6 saatte 120 parça üretiyorsa, 6 işçi 8 saatte 120 × (6/4) × (8/6) = 240 parça üretir.
Oran nasıl sadeleştirilir?
Tüm terimleri en büyük ortak bölene (EBOB) bölersiniz. Örneğin 12 : 18 oranının EBOB'u 6'dır; 2 : 3 elde edilir. Ondalıklı oranlarda önce terimleri 10'un kuvvetiyle çarpıp tam sayı yaparsınız. "Sadeleştir & Dönüştür" sekmesi bunu yapıp yüzde/ondalık/kesir karşılığını da verir.
Ölçek (harita oranı) nasıl hesaplanır?
Ölçek 1 : N ise haritadaki 1 birim gerçekte N birimdir. Gerçek mesafe = harita mesafesi × N. Örn. 1 : 100.000 ölçekli haritada 3 cm, gerçekte 300.000 cm = 3 km'dir. Tersine gerçek mesafeyi N'ye bölerek harita uzunluğunu bulursunuz.

Metodoloji & yöntem

OranOrantI, ücretsiz ve bağımsız bir Türkçe oran orantı hesaplama aracıdır. Tüm hesaplamalar tarayıcınızda, algoritmik ve kesin olarak çalışır; sunucuya veri gönderilmez ve yıllık güncellenen bir veriye bağlı değildir (evergreen).

Yöntem: Doğru orantı çapraz çarpımla (A×D = B×C), ters orantı çarpım eşitliğiyle (A×B = C×D), bileşik orantı etken oranlarının çarpımıyla çözülür. Oran sadeleştirme, terimleri tam sayıya ölçekleyip EBOB (en büyük ortak bölen, Öklid algoritması) ile indirir. Ölçek, karışım ve altın oran araçları standart matematiksel tanımlara dayanır (altın oran φ = (1+√5)/2 ≈ 1,618).

Son güncelleme: 14 Temmuz 2026. Sonuçlar en çok 6 ondalık basamağa yuvarlanarak gösterilir; eğitim ve pratik amaçlıdır.

🔗 İlgili Araçlar & Rehberler

Oran, yüzde ve kesir işlemlerini birlikte kullanabileceğin diğer hesaplayıcılar.